Wet uit tijd van-Napoleon staat transitie naar circulair bouwen in de weg
  • Jeroen De Coninck

wet uit tijd van Napoleon staat transitie naar circulair bouwen in de weg



“Circulair bouwen wordt vandaag de facto sterk gehinderd door het recht van natrekking én het feit dat een eventueel contractueel eigendomsvoorbehoud, minstens gedeeltelijk, onwerkbaar wordt van zodra producten in de bouw geïncorporeerd worden. Dat is nog een gevolg van de napoleonistische samenleving, waarin de toenmalige wetgever het eigendomsstatuut zeer sterk wenste te beschermen.” Aan het woord is advocaat Jeroen De Coninck, die een eigen juridisch kader rond eigenaarschap bedacht dat circulair bouwen moet faciliteren. “Wettelijke barrières voor circulair bouwen moeten eindelijk plaats ruimen voor een wettelijk duwtje in de rug.”


“Toen ik in het schooljaar 2004-2005 een jaar in het Duitse Trier studeerde, verwonderde het me hoe logisch de rechtenopleiding in Duitsland werd aangepakt. De werkcolleges voor het vak burgerlijk recht vulden de theoretische lessen mooi aan”, begint Jeroen De Coninck, advocaat publiek- en vastgoedrecht en vicepresident van de Commissie voor Energie en Milieu bij de advocatenvereniging AIJA, te vertellen. “Probleem vaststellen, toepasselijke rechtsgronden om het probleem op te lossen bepalen en vervolgens elk van de rechtsgronden grondig uitwerken. Wat een verschil met het napoleontisch wetboek, met de vele interpretaties, het moeten combineren van allerlei artikelen …”


Register van circulaire bouwproducenten

“Die logische werkwijze heb ik dan ook trachten toe te passen om vanuit mijn functie een juridisch kader te ontwikkelen dat circulair bouwen naar voor zou kunnen stuwen. Volgens mij is de sleutel een circulaire bouwproducentenregister. Voor het waarom ga ik graag dieper in op de voornaamste juridische belemmering voor circulair bouwen. Circulair bouwen wordt vandaag de facto sterk gehinderd door het recht van natrekking én het feit dat een eventueel contractueel eigendomsvoorbehoud, minstens gedeeltelijk, onwerkbaar wordt van zodra producten in de bouw geïncorporeerd worden. Het recht van natrekking wil vereenvoudigd zeggen dat alles wat roerend is – verwarmingsinstallaties, isolatie, dak, lift … – en in een gebouw verwerkt wordt, onroerend wordt geacht van zodra dit geïncorporeerd wordt in het gebouw. Dat is nog een gevolg uit de napoleontische samenleving, waarin de toenmalige wetgever het eigendomsstatuut van de eigenaar zeer sterk wenste te beschermen. Via een zeer vernuftig systeem van hypotheekbewaarders die het eigendomsstatuut dienden te controleren, kon de eigenaar enkel blijken uit dit register. Met name een soort blockchainregister avant la lettre. Diegene die eerst ingeschreven werd, was eigenaar.”


“Het recht van natrekking en het hypotheekregister zorgen er samen voor dat schuldeisers – banken, zakenrelaties … –  zekerheid hadden op het onderpand van de grondeigenaars en de zekerheid hadden dat alles wat op deze gronden stond ook van de betreffende eigenaars was.”


"Vandaag leven we echter in een maatschappij van millennials die minder aandacht besteden aan het eigendomsrecht an sich. Internet of Things wordt belangrijker en belangrijker. Mensen wensen zich in de wereld te kunnen verplaatsen. Gronden en woonunits worden duurder en duurder. Het mag duidelijk zijn dat het huidig juridisch eigendomsstatuut tekortschiet. Het opstalrecht bestaat vandaag – soms – als oplossing, maar is vaak toch nog steeds een heuse belemmering, zeker op circulair bouwen."


“Een circulaire bouwproducentenregister zou circulair bouwen kunnen aanmoedigen. In het kort zou dit er als volgt kunnen uitzien:

de producenten die kunnen aantonen dat hun producten circulair gebruikt kunnen worden, dienen zich bij het circulaire bouwproducentenregister aan te melden en te worden aanvaard. Van zodra zij in dit register als circulaire bouwproducent worden aanvaard, kunnen zij hun producten, indien de klant dit wenst, in dit register laten ingeven.circulair wil zeggen dat zij niet langer werken met een lineair model om hun producten op de markt te zetten, maar wel met een circulair model, waarbij zij producten kunnen terugnemen, recyclage kunnen toepassen en vervolgens een betere versie gaan plaatsen in het onroerend goed. De klanten kunnen ook gewoonweg de samenwerking stoppen en overschakelen naar een ander bouwproduct.dit register wordt gekoppeld aan het bestaande systeem van kadastrale percelen.van zodra een klant dus interesse heeft om bijvoorbeeld een hernieuwbare verwarmingsinstallatie of een dak met zonnepanelen te plaatsen en hier enkel een gebruiksrecht van wil hebben, kan de circulaire bouwproducent die in het register is opgenomen, eigenaar blijven en via een huurcontract, gebruiksrechtovereenkomst … het betreffend roerend goed verhuren met clausules die de circulariteit garanderen en het eigendomsvoorbehoud afdwingbaar maakt.”


“Indien de eigenaar dan bijvoorbeeld failliet zou gaan en er een onroerend beslag zou gelegd worden door schuldeisers op het onroerend goed dan is de leverancier van het product zeker dat hij het product kan recupereren. De inschrijving op de lijst wil dan immers zeggen dat er een geldig eigendomsvoorbehoud voorhanden is. Die inschrijving op de lijst door de producenten, zou moeten lukken met een eenvoudige app, waardoor de huidige beslommeringen met een opstalrecht vermeden kunnen worden.”


Sleutelrol voor notaris

“De notaris zou hier dan een sleutelrol in krijgen, nu bij een koop-verkoop van het onroerend goed en/of bij een onroerend beslag, de uiteindelijke kopers weten dat dit product geen deel is van het onroerend goed, maar dat de contracten overgenomen/stopgezet dienen te worden. Ook bij een onroerend beslag zal dan blijken uit de eenvoudige vermelding op de lijst dat diegene die het goed uiteindelijk zal kopen, een regeling zal dienen te treffen met de circulaire producent.”


“Door op deze wijze te werk te gaan lijkt het me alleszins voor producenten eenvoudiger om hun product op de markt te brengen (geen opstalrecht meer nodig, inschrijving op de lijst van bouwproducenten en inschrijving van het product/de producten op een kadastraal perceel). De aankoopprijs van een onroerend goed kan verlagen, maar daarbovenop zullen er gebruiks- of huurvergoedingen moeten bijbetaald worden door de koper. Dit systeem zorgt er ook voor dat de incentive voor de gebruiker om circulair te denken, gemakkelijker wordt en het circulair denken de napoleontische samenleving voorgoed vaarwel kan zeggen.”


“Nu dit alles nog omzetten in wetgeving zodat wettelijke barrières voor circulair bouwen voor eens en voor altijd plaats ruimen .”


15 keer bekeken